In gesprek met (v.l.n.r.) Dirk-Jan, Werner en Rolf Huijben over hun revolutionaire stalconcept gericht op het zo slim mogelijk sturen van warmtestromen.

In het Brabantse Alphen vinden we Kalverhouderij Huijben, een familiebedrijf met een rijke geschiedenis én een heldere toekomstvisie. Wat in de jaren ’60 begon met opa Huijben, groeide uit tot een moderne onderneming, vandaag de dag gerund door de broers Werner, Rolf en Dirk-Jan Huijben. De verouderde stallen op het erf vormden de aanleiding voor een grootschalige transformatie.

Naast zijn werk als adviseur voor agrarische bouwprojecten is Rolf ook dagelijks actief op het bedrijf. Hij heeft samen met Werner de dagelijkse leiding over de kalverhouderij. Dirk-Jan zorgt voor de technische inbreng met name op gebied van stikstofreductie en energieverbruik. Dirk-Jan heeft een werktuigbouwkundige achtergrond en heeft zich de laatste jaren gespecialiseerd in het slim sturen van duurzaam opgewekte energie, om de opgedane kennis te vermarkten aan andere ondernemers en veehouders via zijn bedrijf Boslust Boost Energy. Kalverhouderij Huijben is sinds 1964 een contractbedrijf, eerst voor Alpuro, daarna voor Navobi en nu al jaren voor Van Drie.

Noodzaak tot vernieuwing

De oude stallen stamden uit 1978 en 1985, die waren aan het einde van hun levensduur en niet meer van deze tijd. De maatschappelijke discussie over stikstofemissies bracht alles in een stroomversnelling. De broers besloten in 2018 samen met hun moeder om niet zomaar te renoveren, maar iets écht nieuws neer te zetten onder het project Future Veal Farming. 

De eerste plannen stammen al uit begin 2018. Dankzij de toekenning van een proefstalstatus van RVO en een omgevingsvergunning kwam er ruimte om innovatieve technieken te testen die de uitstoot van ammoniak, methaan en geur drastisch verminderen. Doel was om een kalverhouderij te realiseren die volledig gasloos is, uitsluitend grondwater gebruikt en volledig elektrisch is. In maart 2021 begonnen de broers met de vervanging en uitbreiding van de stallen naar 2016 kalverplaatsen. 

Brongericht denken: minder ammoniak, schonere lucht

De sleutel tot emissiereductie zit in de bronaanpak. Daarom wordt mest en urine direct onder de dieren gescheiden. Een slimme putvloer met een helling van 6% zorgt ervoor dat urine meteen wegloopt via een draingoot naar een aparte opslag, terwijl een mestschuif de vaste mest naar een andere opvang verplaatst. Dit voorkomt de vorming van ammoniak, wat niet alleen de uitstoot vermindert, maar ook de luchtkwaliteit binnen én buiten de stal sterk verbetert. De vaste mest wordt afgevoerd naar de mestvergister die hemelsbreed nog geen 500 meter van de kalverhouderij af ligt. 

Slimme putvloer met een helling	Mestvergisting op een steenworp afstand

Slim omgaan met warmte en energie

De broers gingen nog verder. Onder de vloer lopen leidingen die de mest koelen, wat voor een extra reductie van emissies zorgt. Tegelijkertijd wordt de restwarmte die daarbij vrijkomt, benut via een warmtepomp, die het tapwater en de inkomende lucht opwarmt. Dat heeft niet alleen een positief effect op de uitstoot, maar zorgt ook voor een comfortabeler klimaat voor de kalveren, aldus Dirk-Jan. En als de dieren zich prettig voelen, groeien ze beter en blijven ze gezonder.

Er wordt geen leidingwater gebruikt maar grondwater dat diep uit de grond wordt gehaald en altijd 15°C is. De gehele installatie zorgt vervolgens met warmtepompen voor de opwarming van het water voor de kalvermelk. Dit gebeurt in twee stappen. Van 15°C naar 45°C middels een laagtemperatuurwarmtepomp en via een hoogtemperatuurwarmtepomp wordt het water van 45°C naar 78°C verwarmd. Na het overstorten wordt het tapwater voor de volgende melkgift op temperatuur gehouden met elektrische ketels.

Ook op het gebied van energieopwekking maakten de broers serieuze stappen door verschillende systemen en processen op een slimme manier met elkaar te integreren. Het bedrijf is inmiddels grotendeels zelfvoorzienend, dankzij de combinatie van 2.000 zonnepanelen, de restwarmte uit de stallen en 22 heatpipe Megacollectoren (één Megacollector bestaat uit 78 warmtespiralen en is 6 meter lang). De zonnepanelen leveren de elektriciteit en de heatpipes helpen mee met het verwarmen van water door de zonnewarmte via een kruisstroomwisselaar af te geven aan hetzelfde cv-systeem waar ook de warmtepompen op zijn aangesloten. 

Ook heeft het bedrijf de vlakkeplaatcollectoren, waarmee bij de oude stallen het tapwater van hoogwaardige warmte werd voorzien, geïntegreerd in het nieuwe stalsysteem. Deze vlakkeplaatcollectoren verzorgen nu de voorverwarming van het tapwater tot 30-40°C. 

De thermische warmtebatterij slaat alle opgewekte groene energie op in de vorm van warm water en gebruikt water als energiedrager. De batterij heeft een opslagcapaciteit van ca. 4.000 kWh-th. Onze gemiddelde energiebehoefte ligt tussen de 1.000-1.400 kWh en is afhankelijk van de hoeveelheid melk die wordt gevoerd. De overtollige opgewekte energie wordt teruggeleverd aan het energienet. Het is daarom belangrijk om een energiecontract te hebben dat aansluit bij het bedrijfsprofiel en de energiebehoefte. De momenteel aangekochte stroom in de nacht en bij onvoldoende zonneschijn is groene stroom. Mocht de energieleverancier in de toekomst toch grijze stroom leveren, dan kunnen wij deze stroom groen maken middels onze eigen groencertificaten. Deze groencertificaten worden door Verticer afgegeven op de door ons zelf opgewekte zonne-energie. De overtollige groencertificaten worden verkocht aan belanghebbenden. De optimalisatieslag met betrekking tot energie-efficiency heeft bijna twee jaar geduurd. Alles samenvattend is het bedrijf nu volledig CO₂-neutraal. 

Onderverdeler vloerkoeling	Warmtepomp & sturing warmtebatterij
Vlakkeplaat-zonnecollectoren	Lucht-water warmtepomp (stalconditionering)
Zonnepanelen & Heatpipe collectoren	Mestopslag vaste mest

Welzijnsvloer met vloerkoeling in putvloer

Het welzijn van de kalveren stond vanaf het begin centraal in het ontwerp van de nieuwe stal. Zo kozen de broers voor een rubberen welzijnsvloer Swaans comfiflor c2 met een bijna net zo’n maximale doorlaat (zowel horizontaal als verticaal) als een gangbare houten vloer. De vloer is op een gegeven moment helemaal bruin van de vaste vezels die zich hechten, en daardoor enerzijds zorgen voor meer comfort, betere grip én meer bolling. Als gevolg daarvan liggen de kalveren comfortabeler, is er meer grip bij het lopen en is er minder kans op uitglijden of gewrichtsproblemen. 

Rubberen vloer	Maximale doorlaat van mest en urine

Overkapte ruimte voor lossen en laden

Het lossen en laden van kalveren gebeurt in een overdekt en gelijkvloers gedeelte van het gebouw. Geen regen, geen direct zonlicht, geen hogere op- en afstap voor de kalveren. Logische looplijnen van en naar één centrale los- en laadruimte waar rubberen matten zijn neergelegd die zorgen voor extra grip en daardoor is er minder stress en prikkels voor de kalveren. Net als in de hokken en gangen is er samen met de stalbouwer ook veel aandacht besteed aan het voorkomen van verplaatsschade in de los- en laadruimte. Hiermee worden alle mogelijke oorzaken van verwondingen die ook kunnen leiden tot bijvoorbeeld huidschade door uitstekende bouten, uitglijden, ed. zoveel mogelijk voorkomen. Zie ook de folder van de VanDrie Group: Gave huiden in de kalverketen: https://gavehuiden.oukro.com/ 

Overkapt en gelijkvloers lossen en laden

Automatische ruwvoederverstrekking, apart stro aanbieden en vloeibaar voeren

Het ruwvoeder wordt verstrekt via een automatisch ruwvoersysteem dat werkt via een spiraalsysteem waarbij per twee hokken de klep pneumatisch wordt aangestuurd. Hierdoor kan via de computer per twee hokken worden bepaald hoeveel ruwvoer de kalveren krijgen. 

Daarnaast krijgen de kalveren het gehakselde stro in een aparte trog. Met jarenlange ervaring weten de broers dat de behoefte aan stro per kalf en periode kan verschillen. Soms heeft een kalf extra behoefte aan stro voor bijvoorbeeld de prikkeling van de darmen. Dan is apart aanbieden van stro erg praktisch voor het kalf.

De kalveren krijgen ook vloeibare wei die rechtstreeks van kaasfabrieken afkomt. Daarnaast wordt aan de kalveren permeaat verstrekt. Een vloeibare wei die weinig eiwitten bevat en ook wel suikerwater wordt genoemd.

Automatische ruwvoederverstrekking	De stal heeft totaal 2.016 kalveren

Stalventilatie

Met een ultramodern stalventilatiesysteem kan de inkomende buitenlucht verwarmd of gekoeld worden. In de zomer bijvoorbeeld van 35°C naar 25°C en in de winter van -10°C naar +15°C. Hiermee wordt een constant stalklimaat gecreëerd. 

Stalventilatie

De toekomst: circulair denken

Momenteel wordt onderzocht of het mogelijk is om water uit de urine te verdampen, zodat er een geconcentreerde meststof overblijft die als kunstmestvervanger gebruikt kan worden. Een volgende stap richting circulaire landbouw. Er loopt ook een studie om te kijken of en hoe ze de vrijgekomen en opgewaardeerde (rest)warmte voor langere termijn kunnen opslaan door middel van seizoensbuffering. Ook wordt er gekeken of het opslaan van elektriciteit nog van toegevoegde waarde aan het huidige stalconcept kan zijn. Naast de certificering van Vitaal Kalf en SKV wilden de broers de kalverhouderij voorbereiden op de toekomst door de ambities uit het sectorplan Veal Forward als uitgangspunt te nemen. Een andere interessante ontwikkeling is het onderzoek van studenten van de HAS green academy uit ’s-Hertogenbosch naar welke methode geschikt is om CO₂-massa uit de kalverhouderij te halen.

Verdere uitbreiding van nevenactiviteiten van de kalverhouderij staan ook nog steeds hoog op de wensenlijst van Dirk-Jan. Er loopt een vergunningsaanvraag voor ons horecaconcept “The Barn”. The Barn is een naar Amerikaans voorbeeld ingerichte schuur, nabij de kalverhouderij, waar naast een boerderijwinkel (BBQ) workshops, proeverijen en inspiratiesessies georganiseerd kunnen worden. Dirk-Jan brouwt al tien jaar zijn eigen lokaal gebrouwen BOSLUST bier, dat vernoemd is naar de gelijknamige buurtschap. Brouwerij Boslust wil dat graag combineren met Texas style BBQ-gerechten, waarin kalfsvlees een centrale plek heeft. 

Terugverdientijd

Elke dag wordt het stalconcept gemeten op tientallen parameters en wordt hierop bijgestuurd waar nodig. Voorbeelden van parameters zijn: opbrengst zonnepanelen en -collectoren, temperatuurniveau’s van stal, vloer & systemen, luchtvochtigheid, werking buffervat en energieverbruik. Ook emissies worden 24/7 gemeten. In oktober als er nieuwe kalveren komen, is er een jaar aan data verzameld en kunnen de broers realtime de data vergelijken. De terugverdientijd van de totale investering in de energie-installatie is ongeveer 5-7 jaar. In het algemeen zijn soortgelijke integrale investeringen pas rendabel bij 1.500 kalveren of meer. Wat niet wil zeggen dat kleinere of reeds bestaande stallen niet slim te verduurzamen zijn, integendeel zelfs. Een warmtebatterij kan door verschillende bronnen worden gevoed en is relatief eenvoudig te integreren in een bestaande situatie. De terugverdientijd is wel afhankelijk van energieprijzen en variabele factoren.

Conclusie: vooruitdenken met beide voeten in de klei

Kalverhouderij Huijben is een inspirerend voorbeeld van hoe traditionele landbouw en innovatieve technologie hand in hand kunnen gaan. Door te kiezen voor een brongerichte aanpak, zelfvoorzienende energievoorziening en maximale aandacht voor dierenwelzijn, bewijzen de drie broers Huijben dat duurzame landbouw geen droom is, maar realiteit kan worden – als je durft te investeren in de toekomst. Kalverhouderij Huijben hoopt met alle opgedane kennis, expertise, ervaring en data andere ondernemers, waaronder kalverhouders in het bijzonder, te kunnen ondersteunen met hun toekomstplannen!

Meer informatie: www.boslust.eu of per e-mail boost@boslust.eu.